بهداشت حرفه‌ ای چیست؟ راهنمای بازار کار و حقوق و دستمزد

بهداشت حرفه ای به پیشگیری از بیماری‌ها و آسیب‌هایی کمک می‌کند که کارکنان در محیط کار با آن‌ها مواجه می‌شوند. یک کارشناس در این حوزه، عواملی مانند صدای دستگاه‌ها، گردوغبار، مواد شیمیایی و وضعیت نامناسب بدن هنگام کار را بررسی می‌کند. سپس، راه کاهش تماس کارکنان با این عوامل را مشخص و نتیجه اقدامات را پیگیری می‌کند. اگر به این رشته علاقه دارید، شناخت درس‌های دانشگاه، شرح وظایف روزانه و شرایط استخدام کمک می‌کند تا مسیر شغلی خود را با آگاهی بیشتری انتخاب کنید.

در این راهنما از سایت کاریابی جاب ویژن، شرایط تحصیل، مهارت‌های موردنیاز و روش جستجوی کار را بررسی می‌کنیم. همچنین، تفاوت این تخصص با طب کار، بهداشت محیط و HSE را توضیح می‌دهیم تا مسئولیت هر حوزه را بشناسید.

بهداشت حرفه ای چیست و چه اهدافی دارد؟

این تخصص، شرایط کار و عوامل آسیب‌رسان به سلامت کارکنان را بررسی می‌کند. آسیب همیشه بلافاصله دیده نمی‌شود. برای مثال، تماس طولانی با صدای زیاد می‌تواند کاهش شنوایی را به دنبال داشته باشد. بلند کردن مکرر بار نیز می‌تواند احتمال آسیب کمر را افزایش دهد.

اهداف اصلی این حوزه، پیشگیری از بیماری شغلی، کاهش تماس با عوامل زیان‌آور و سازگار کردن شرایط کار با توانایی کارکنان هستند. یک کارشناس بهداشت حرفه ای برای دستیابی به این اهداف، محیط را بازدید می‌کند، اطلاعات تماس کارکنان با خطر را ثبت می‌کند و اقدام اصلاحی را به مسئول مربوط اعلام می‌کند.

بهداشت حرفه ای به انگلیسی، Occupational Health است. اصطلاح Occupational Hygiene نیز به شناسایی، ارزیابی و کنترل عوامل زیان‌آور محیط کار اشاره دارد. در ایران، عنوان مهندسی بهداشت حرفه ای و ایمنی کار در برنامه‌های دانشگاهی مورداستفاده قرار می‌گیرد.

تفاوت بهداشت حرفه‌ ای با طب کار، بهداشت محیط و HSE

این حوزه‌ها با یکدیگر همکاری می‌کنند، اما مسئولیت‌های متفاوتی را برعهده دارند. شناخت این تفاوت برای انتخاب رشته و بررسی آگهی استخدام اهمیت دارد.

آگهی استخدام کارشناس بهداشت حرفه‌ ای می‌تواند در دسته HSE منتشر شود. بااین‌حال، عنوان HSE به‌تنهایی، مدرک تحصیلی و شرح وظایف موردانتظار را مشخص نمی‌کند. مدرک قابل‌قبول و مسئولیت‌های آگهی را به‌طور جداگانه بررسی کنید.

مطلب مرتبط: چگونه کارشناس hse شویم؟

شرح وظایف بهداشت حرفه ای در کارخانه و بیمارستان

نوع فعالیت مجموعه، خطرهای محیط کار را تعیین می‌کند. در کارخانه، مواجهه با صدا، مواد شیمیایی و تجهیزات مطرح است. در بیمارستان، تماس با عوامل عفونی، مواد ضدعفونی‌کننده و جابه‌جایی بیمار نیز اهمیت دارد.

شرح وظایف کارشناس بهداشت حرفه ای در صنایع

یک کارشناس بهداشت حرفه ای، بخش‌های کارخانه و فعالیت کارکنان را بررسی می‌کند. او باید مشخص کند که چه کسی، هنگام انجام چه کاری و برای چه مدت زمان با عامل زیان‌آور مواجه می‌شود. اندازه‌گیری بدون شناخت فعالیت کارکنان، برای انتخاب راه کنترل کافی نیست.

برای مثال، در یک کارگاه برش سنگ، کارشناس محل ایجاد گردوغبار، روش برش و نحوه نظافت را بررسی می‌کند. سپس، درباره نمونه‌برداری و اقدامات کنترلی هماهنگی انجام می‌دهد. پس از اجرای اقدام، بررسی دوباره نشان می‌دهد که تماس کارکنان کاهش یافته است یا به اصلاح بیشتری نیاز دارد.

مهم‌ترین مسئولیت‌های صنعتی عبارت هستند از:

• شناسایی عوامل فیزیکی مانند صدا، گرما و ارتعاش، و عوامل شیمیایی مانند بخار حلال و گردوغبار.
• برنامه‌ریزی اندازه‌گیری و نمونه‌برداری با توجه به نوع فعالیت و شرایط محیط.
• مقایسه نتایج با حدود مجاز تماس شغلی مرتبط و تهیه گزارش قابل‌فهم برای مدیران.
• پیگیری اصلاح تهویه، تغییر روش کار یا کاهش تماس با منبع خطر.
• آموزش کارکنان درباره روش کار ایمن و استفاده صحیح از تجهیزات حفاظتی.
• هماهنگی معاینات شغلی با پزشک طب کار و پیگیری اقدامات مرتبط با محیط کار.

شرح وظایف مشاور بهداشت حرفه‌ ای در دانشگاه علوم پزشکی گلستان، بازدید، اندازه‌گیری عوامل زیان‌آور و مقایسه نتایج با حدود تماس شغلی را شرح می‌دهد. این فعالیت‌ها به کارشناس کمک می‌کنند تا اقدام اصلاحی را براساس شرایط کارگاه مشخص کند.

شرح وظایف کارشناس بهداشت حرفه ای در بیمارستان‌ها

در بیمارستان، سلامت کارکنان نیز به مراقبت نیاز دارد. کارشناس بهداشت حرفه ای، خطرهای شغلی بخش‌های درمانی، آزمایشگاه، رخت‌شوی‌خانه و خدمات را بررسی می‌کند. او با مسئولان کنترل عفونت، طب کار و بخش‌های اجرایی همکاری می‌کند تا هر واحد، اقدام مربوط به خود را انجام دهد.

برای مثال، در بررسی جابه‌جایی بیمار، وزن بار، تعداد دفعات جابه‌جایی و دسترسی به وسایل کمکی اهمیت دارند. در بررسی مواد ضدعفونی‌کننده نیز روش مصرف، تهویه و احتمال تماس پوستی مطرح هستند. برای هر مسئله، باید مسئول اجرا و زمان پیگیری مشخص شود.

فرآیندهای بهداشت حرفه ای؛ از شناسایی خطر تا کنترل آن

کار این حوزه با تهیه یک گزارش پایان نمی‌یابد. کارشناس باید اجرای اقدام اصلاحی و نتیجه آن را پیگیری کند. برای مدیریت این کار، می‌توان مراحل زیر را دنبال کرد:

1. فعالیت، ماده یا تجهیز ایجادکننده خطر را شناسایی کنید.
2. کارکنان در معرض تماس و مدت زمان مواجهه را مشخص کنید.
3. با روش مناسب، شدت تماس را ارزیابی کنید.
4. راه کنترل را با مسئول فنی و مدیر مجموعه تعیین کنید.
5. پس از اجرا، نتیجه را با بازدید یا اندازه‌گیری دوباره بررسی کنید.

ترتیب کنترل خطر شامل حذف، جایگزینی، کنترل مهندسی، کنترل اداری و تجهیزات حفاظت فردی است. حذف یعنی کنار گذاشتن منبع خطر؛ جایگزینی یعنی استفاده از گزینه کم‌خطرتر. تهویه موضعی، نمونه کنترل مهندسی است و تغییر برنامه کار، نمونه کنترل اداری محسوب می‌شود. تجهیزات حفاظت فردی مانند ماسک، آخرین سطح این ترتیب هستند.

برای مثال، اگر بخار یک حلال در محیط پخش می‌شود، بررسی ماده جایگزین و سیستم مکش اهمیت دارد. استفاده از ماسک، به انتخاب نوع مناسب، آموزش و نگهداری صحیح نیاز دارد و باید در کنار سایر اقدامات کنترلی بررسی شود.

مهارت‌های موردنیاز برای استخدام در حوزه بهداشت حرفه‌ ای

یک کارفرما به فردی نیاز دارد که خطر را شناسایی کند و نتیجه بررسی را به اقدام مشخص تبدیل کند. آشنایی با مبانی فیزیک و شیمی، روش نمونه‌برداری، کار با ابزار اندازه‌گیری و تحلیل داده، برای این کار اهمیت دارند.

در گزارش، محل اندازه‌گیری، زمان، شرایط کار، روش و نتیجه را ثبت کنید. سپس، مشخص کنید که چه اقدامی باید انجام شود و کدام واحد مسئول اجرا است. ثبت این اطلاعات کمک می‌کند تا کارشناس بعدی نیز روند بررسی را پیگیری کند.

توانایی برقراری ارتباط با کارکنان، جزء مهارت‌های اصلی این شغل است. کارشناس باید از کارکنان درباره روش انجام کار سؤال کند و راه کنترل را با زبان ساده توضیح دهد. برای حل مسائل نیز به همکاری با واحد تعمیرات، تولید، منابع انسانی و مدیریت نیاز دارد.

تحصیل در رشته بهداشت حرفه ای و شرایط پذیرش دانشگاه

عنوان رسمی این رشته در دوره کارشناسی، مهندسی بهداشت حرفه‌ ای و ایمنی کار است. برای انتخاب دانشگاه در سال 1405، عنوان رشته، مقطع و شرایط پذیرش را در دفترچه رسمی بررسی کنید. اگر نام رشته بهداشتی حرفه ای را در جستجوها می‌بینید، عنوان درج‌شده در دفترچه را مبنای انتخاب قرار دهید.

رشته مهندسی بهداشت حرفه ای چه درس هایی دارد؟

در برنامه درسی این رشته، موضوعاتی مانند صدا، روشنایی، کنترل آلودگی هوا، بیماری‌های شغلی و ایمنی تجهیزات مطرح هستند. پیش از انتخاب رشته، برنامه دانشگاه مدنظر خود را بررسی کنید تا با بخش‌های نظری، آزمایشگاهی و کارآموزی آشنا شوید.

درس‌های مربوط به عوامل فیزیکی، اثر صدا و گرما را توضیح می‌دهند. در مباحث عوامل شیمیایی و تهویه، دانشجو با آلاینده‌های هوا و روش کاهش تماس آشنا می‌شود. مباحث ارگونومی نیز تناسب ابزار، میز و روش کار با بدن انسان را بررسی می‌کنند.

رشته های بهداشت حرفه ای کدامند؟

برای بررسی مسیر تحصیل، مقطع دانشگاهی و حوزه تخصصی را به‌طور جداگانه بررسی کنید. کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری، از مقاطع تحصیلی هستند. موضوعاتی مانند عوامل شیمیایی، عوامل فیزیکی و ایمنی، بخش‌های تخصصی آموزش و پژوهش هستند.

وضعیت بازار کار بهداشت حرفه ای و روش یافتن موقعیت شغلی

صنایع تولیدی، معادن، بیمارستان‌ها، مجموعه‌های صنعتی و شرکت‌های خدمات تخصصی، از محل‌های فعالیت این کارشناسان هستند. نوع خطر، تعداد کارکنان و شرایط مجموعه، بر نوع همکاری اثر می‌گذارند. برای انتخاب شغل، محل فعالیت، برنامه حضور و مسئولیت‌های آگهی شغلی را بررسی کنید.

برای جستجوی موقعیت شغلی در قم یا سایر شهرها، شهر مدنظر و عبارت‌های مرتبط با بهداشت حرفه‌ ای و HSE را در جاب‌ویژن تنظیم کنید. سپس، مدرک موردنیاز و شرح وظایف را بررسی کنید و برای آگهی مناسب رزومه ارسال کنید.

همکاری پاره‌وقت یا مشاوره‌ای نیز به بررسی برنامه حضور و ارائه خدمات مشخص نیاز دارد. پیش از قرارداد، درباره تعداد بازدید، تهیه گزارش، پیگیری اصلاحات و مسئولیت اندازه‌گیری سؤال کنید. فرصت های استخدام hse را براساس نوع همکاری بررسی کنید.

میزان حقوق مهندسی بهداشت حرفه ای و شرایط قرارداد

میزان پرداخت به سابقه کاری، مسئولیت، شهر محل فعالیت، ساعات حضور و نوع قرارداد بستگی دارد. همکاری تمام‌وقت را با قرارداد مشاوره‌ای مقایسه نکنید، مگر اینکه خدمات و مدت زمان کار را به‌طور جداگانه مشخص کرده باشید. مبلغ قرارداد مشاوره می‌تواند هزینه خدمات و تجهیزات را نیز پوشش دهد.

پیش از پذیرش پیشنهاد شغلی، درباره مبلغ ثابت، اضافه‌کاری، بیمه، سرویس و هزینه مأموریت سؤال کنید. در قرارداد ذکر کنید که هزینه اندازه‌گیری تخصصی و تأمین تجهیزات برعهده کدام طرف است. این موارد، مقایسه پیشنهادهای شغلی را آسان‌تر می‌کنند.

مزایا و چالش‌های شغل بهداشت حرفه‌ ای

این شغل، امکان همکاری با تیم‌های فنی و درمانی و مشارکت در پیشگیری از آسیب کارکنان را فراهم می‌کند. کارشناس می‌تواند در ارزیابی عوامل زیان‌آور یا برنامه‌های ایمنی کار تخصص بیشتری کسب کند.

از دشواری‌های آن، بازدید در محیط صنعتی، پیگیری اصلاحات هزینه‌بر و هماهنگی با چند واحد هستند. درباره تجهیزات حفاظتی، آموزش اولیه و اختیار پیگیری اقدامات سؤال کنید. اجرای اصلاحات به همکاری مدیریت و واحدهای اجرایی نیاز دارد.

سوالات متداول درباره تحصیل و استخدام بهداشت حرفه‌ ای

پرسش‌های زیر به انتخاب مسیر تحصیل و آماده شدن برای استخدام کمک می‌کنند. برای تصمیم نهایی، شرایط دانشگاه یا فراخوان استخدامی مدنظر خود را بررسی کنید.

شرایط رشته بهداشت حرفه ای بدون کنکور چیست؟

برای پذیرش بدون آزمون، باید کدرشته و شیوه پذیرش در دفترچه رسمی همان دوره درج شده باشد. در سال 1405، دفترچه و اصلاحیه‌های سازمان سنجش را بررسی کنید. دوره آموزشی کوتاه‌مدت، جای مدرک دانشگاهی موردنیاز یک موقعیت شغلی را نمی‌گیرد.

برای آزمون استخدامی چگونه آماده شویم؟

در ابتدا، رشته و مقطع مجاز، شرایط عمومی و مواد آزمون را در دفترچه فراخوان استخدامی بررسی کنید. برای پیگیری آزمونهای استخدامی، اطلاعیه مجری همان آزمون را دنبال کنید. دفترچه مشخص می‌کند که ارزیابی تکمیلی و بررسی مدارک چگونه انجام می‌شوند.

پیش از خرید کتاب استخدامی بهداشت حرفه ای، فهرست مطالب آن را با مواد آزمون تطبیق دهید. برای هر مبحث، خلاصه مفاهیم و تمرین حل سؤال را آماده کنید. منابع آموزشی را براساس دفترچه انتخاب کنید و اطلاعیه‌های تکمیلی را نیز پیگیری کنید.

جمع‌بندی

بهداشت حرفه ای به شناسایی و کنترل خطرهای محیط کار کمک می‌کند. برای ورود به این شغل، مدرک مرتبط، مهارت ارزیابی و توانایی پیگیری اصلاحات اهمیت دارند. موقعیت شغلی مدنظر خود را براساس شرح وظایف و شرایط همکاری انتخاب کنید و تجربه‌های مرتبط را در رزومه توضیح دهید. در سایت استخدام جاب ویژن، آگهی‌ها را بررسی کنید و برای گزینه‌های مناسب رزومه بفرستید.